Dünyanın en güçlü radyo teleskobu için geri sayım

California Teknoloji Enstitüsü (Caltech) araştırmacıları, Nevada çölünün derinliklerinde dünyanın en güçlü radyo teleskobunu inşa ediyor. Maliyetleri düşürmek için de bir kek kalıbı üreticisiyle ortaklığa gidildi.
 
Caltech araştırmacıları, bugüne kadar inşa edilmiş en hassas ve hızlı radyo teleskop dizisi olabilecek sistemin inşaatına başlamak için hazırlık yapıyor. Deep Synoptic Array (DSA) adı verilen bu sistem Nevada çölünün ücra bir vadisinde, 20’ye 16 kilometrelik bir alana yayılmış 2000 adet radyo çanağına sahip olacak. Her bir çanağın genişliği ise yaklaşık 6 metre civarında olacağı belirtiliyor. Dünyanın en büyük radyo teleskoplarından biri olan New Mexico'daki Very Large Array, sadece 27 radyo çanağından oluşuyor. Bu rakam 2029 yılında tamamlanması öngörülen tesisin büyüklüğü konusunda fikir veriyor.
 
Çok sayıda çanaktan oluşan bu tür sistemlerin birlikte tek bir devasa araç gibi çalışarak uzayın derinliklerine dair görüntülerin netliğini (uzaysal çözünürlüğünü) olağanüstü derecede arttırdığı biliniyor. Harici elektromanyetik sinyaller veya "gürültüleri" (radyo frekansı parazitlerini) sistem sayesinde azalıyor. Örneğin ölü yıldızların manyetik kalıntıları olan pulsarlar (atarca) ve kısa süreli ama çok güçlü radyo dalgası patlamaları olan hızlı radyo patlamaları (FRB) gibi nesneler çok sayıda çanaktan oluşan bu tür sistemler için daha elverişli.
 
Bilim insanları, DSA'nın mevcut radyo teleskop dizilerinden çok daha hassas olacağını ve gece gökyüzünün geniş alanlarını tarama hızını büyük ölçüde artıracağını vaat ediyor. DSA'nın hızı başka bir büyük avantaj daha sunuyor. Gökbilimcilere verileri neredeyse eş zamanlı sunarak, verileri hemen işlemeye başlamalarına olanak tanıyacak. Araştırmacılar bu sistemi, hızlı radyo patlamaları gibi gizemli ve henüz az anlaşılan doğa olaylarını incelemenin yanı sıra, karanlık enerjinin evrenin genişlemesini nasıl etkilediği gibi çok daha geniş kapsamlı konuları araştırmak için de kullanmayı umuyorlar. Bu veriler tamamen ücretsiz ve kısıtlamasız şekilde kamuoyuna verilecek.
Maliyetleri düşük tutmak isteyen Caltech araştırmacıları, oldukça sıra dışı bir üretim ortağına başvurdu. Ekip, sinyal alıcılarının odak noktasında yer alan ve elektromanyetik dalgaları mükemmel bir şekilde yansıtan özel metal konileri (feed) üretmesi için bir kek kalıbı şirketiyle anlaştı. Şirketin seri üretimde kullandığı endüstriyel presleme yöntemleri sayesinde, binlerce anten parçası çok daha düşük maliyetle ve hassas bir geometriyle üretilebilecek.
 
Caltech’te astronomi profesörü ve DSA projesinin baş araştırmacısı olan Gregg Hallinan konuyla ilgili şunları söyledi: "DSA, ilk beş yılında görünür gökyüzünün tamamını benzeri görülmemiş bir hızla birkaç kez tarayacak. Şu ana kadar dünyadaki diğer tüm radyo teleskoplarının toplamı yaklaşık 20 milyon radyo kaynağı bulabilmişken, DSA sadece çalışmaya başladığı ilk gün bu sayıya ulaşacak. İlk taraması bittiğinde ise yaklaşık 1 milyar yeni radyo kaynağı keşfetmiş olacak."
 
DSA'nın eş-baş araştırmacısı ve Caltech astronomi profesörü Vikram Ravi "Radyo astronomisi, karalama çizimlerden fotoğraf kalitesine geçmek üzere" diyerek sistemin önemine dikkat çekti. DSA Kıdemli Proje Müdürü Katie Jameson ise şöyle konuştu: "Tüm dünyanın bu verilere bizimle aynı hızda erişebilmesini istiyoruz. DSA, herkesin kullanabilmesi için bu radyo görüntülerini gerçek zamanlı olarak işleyen fotoğraf laboratuvarı gibi çalışıyor."