Arılar alet kullanarak problem çözüyor

Bilim insanları, bombus arılarının tavandaki yapay çiçeğe ulaşmak için strafor topları birer merdiven gibi kullandığını ortaya koyarak böceklerin sadece içgüdülerle hareket etmediğini ve temel bir zekaya sahip olduğunu ispatladı.
 
Oulu Üniversitesi ve Queen Mary Üniversitesi'nden araştırmacıların yürüttüğü ve Science dergisinde yayımlanan yeni bir çalışma, arıların bilişsel yeteneklerine dair ezber bozan sonuçlar ortaya koydu. Yaklaşık 100 yıl önce şempanzelerin kutuları üst üste dizerek yüksekteki bir muza ulaşabildiğini gösteren klasik "kutu ve muz" deneyi, bu kez arılar için uyarlandı. Deney kapsamında henüz birkaç haftalık olan bombus arıları, dar yapısı nedeniyle uçarak yükselemedikleri ama yürüyerek de uzanamayacakları kadar yüksekte yapay bir çiçeğin bulunduğu şeffaf bir bölmeye yerleştirildi.
 
Arıların yukarıdaki şekerli yapay çiçeğe ulaşabilmek için odadaki küçük bir strafor topu çiçeğin altına kadar yuvarlaması ve üzerine tırmanması gerekiyordu. Test edilen arıların yüzde 75'i, daha önce hiç karşılaşmadıkları veya eğitilmedikleri bu karmaşık adımı tamamen kendi içgörüleriyle çözerek hedeflerine ulaşmayı başardı.
 
Bilim insanları, arıların bu hareketi sadece oyun oynama dürtüsüyle ya da tesadüfen yapıp yapmadığını anlamak için deneyin şartlarını daha da zorlaştırdı. Son aşamada, arıların göremediği ve onlar için tamamen karanlık anlamına gelen kırmızı ışık kullanılarak mavi renkli çiçeğin yeri gizlendi ve ortama bir top bırakıldı. Çiçeğin yerini zihinlerinde hatırlamak zorunda olan 30 arıdan 23'ü, topu çiçeğin tam altına yuvarlayarak ne yaptıklarının tamamen bilincinde olduklarını kanıtladı.
 
Uzmanlar, bu sonucun böceklerin sadece birer refleks makinesi olduğu ve acı ya da duygu hissedemeyecekleri yönündeki geleneksel dünya görüşünü kökten sarstığını belirtiyor. Araştırma ekibi, arıların insanlar gibi düşündüğünü iddia etmediklerini ancak minyatür beyinlerin de yeni problemlere karşı son derece esnek çözümler üretebildiğini vurguluyor. Havacılık ve hayvan davranışı uzmanları; arıların laboratuvar ortamlarında daha önce de nesneleri manipüle etme ve sayma gibi karmaşık görevleri yerine getirdiğini hatırlatarak, bu son deneyin bir kavrayış yeteneğinin en net göstergesi olduğunu ifade ediyor. İnsanlar büyük beyinli olduğu için zekanın sadece büyük beyinlerde var olabileceğine dair genel algının yanlış olduğunu belirten bilim insanları; arıların küçük bir sinir sistemine ne kadar büyük bir zeka sığdırılabileceğinin en somut modeli olduğunu ve doğadaki bu canlılara karşı daha saygılı yaklaşılması gerektiğini hatırlatıyor.