Ay kaç saatte oluştu?

Güneş Sistemi'nin ilk dönemlerinde Dünya ile Mars büyüklüğündeki bir ön gezegenin çarpışmasını inceleyen yeni simülasyonlar, Ay'ın sanılanın aksine milyonlarca yıl yerine yalnızca birkaç saat içinde ortaya çıkmış olabileceğini gösterdi. 
 
Yaklaşık 4,5 milyar yıl önce Güneş Sistemi'nin erken döneminde gerçekleştiği düşünülen dev çarpışma, Ay'ın kökenini açıklayan en güçlü bilimsel teori kabul ediliyor. Bu teorinin temelinde, gezegen bilimci Robin Canup’ın çalışmaları yer alıyor. Canup, 2001 yılından bu yana Mars büyüklüğündeki "Theia" adlı bir gök cisminin genç Dünya’ya teğet bir açıyla çarptığını ve fırlayan enkazın Dünya etrafındaki yörüngeye yayıldığını gösteren bilgisayar simülasyonları yürütüyor.
 
Southwest Araştırma Enstitüsü'nden Adeene Denton liderliğindeki yeni bir ekip ise, çarpışan gök cisimlerinin jeolojik özelliklerini daha detaylı hesaba katan yeni simülasyonlar gerçekleştirdi. Denton, asteroitler gibi daha küçük cisimlerin çarpışmalarında malzemenin dayanıklılığının dikkate alındığını, ancak bunun Ay’ın oluşumunda bu kadar önemli olacağını tahmin etmediklerini, sonuçta ise süreci oldukça etkilediğini belirtti.
 
İncelemelere göre, daha sıcak olan gök cisimleri soğuk olanlara kıyasla daha zayıf ve yumuşaktı. Gezegenler oluştuktan hemen sonra iç kısımları hâlâ sıcak olduğundan, bu durum malzemenin sertliğini ve dayanıklılığını doğrudan etkiliyordu. Çarpışmanın Güneş Sistemi'nin oluşumundan ne kadar sonra gerçekleştiği ve Theia'nın ne kadar soğuduğu bu yüzden büyük önem taşıyor.
 
Theia, Dünya’ya çarptığında tamamen parçalandı. İçindeki demir çekirdeğin büyük kısmı Dünya'nın içine batarken, geri kalan malzemeden oluşan devasa bir enkaz halkası Dünya’nın etrafını sardı. Theia’nın dış katmanlarının sıcak olması, çarpışmanın momentumunu emme ve şekil değiştirme kapasitesini etkiledi. Bu da malzemelerin Dünya çevresine nasıl saçılacağını belirledi.
 
Daha önceki modeller, çarpışma sonrasında Dünya'nın çevresinde oluşan enkaz diskinin uzun bir süre boyunca yavaş yavaş birleşerek Ay'ı meydana getirdiğini öngörüyordu. Ancak Theia'nın gezegenlerin doğumundan yaklaşık 60 milyon yıl sonra, yani henüz sıcakken Dünya'ya çarptığı senaryoda, gök cisminin tamamen yok olduğu ve ortaya çıkan enkazın sadece beş saat içinde tek parça bir uydu halinde kümelendiği görüldü.
 
Bilim insanları, elde edilen bu yeni sonuçların Ay'ın mevcut fiziksel ve kimyasal yapısını anlamak için kritik bir ipucu sunduğunu belirtiyor. Yeni simülasyon verileri, Ay'ın oluşum zamanlamasını daha kesin sınırlarla belirlemenin yanı sıra yer mantosu ile Ay arasındaki jeolojik benzerlik ve farklılıkları da aydınlatmayı hedefliyor.