Aramızdan ayrılışının 30. yılında, kurucumuz Vehbi Koç’u saygı, sevgi ve özlemle anıyoruz

Koç Topluluğu’nun kurucusu Vehbi Koç’u, aramızdan ayrılışının 30. yılında; imza attığı ilklerle ülkemize ve topluma kazandırdığı değerleri bir kez daha hatırlayarak saygı, sevgi ve minnetle anıyoruz.

Çalışkanlığı, üretkenliği, geleceği öngören bakış açısı, geride bıraktığı değerler ve imza attığı ilklerle Türkiye’nin kalkınma yolculuğuna ekonomik, sosyal ve kültürel açıdan önemli katkılar sunan Vehbi Koç’un aramızdan ayrılışının üzerinden 30 sene geçti. Herkes için ders niteliği taşıyan 95 yıllık yaşamında sayısız eser bırakan Vehbi Koç, çağının çok ilerisinde olan vizyonu ve ilkeleri ile bizlere rehber olmaya devam ediyor.

Vehbi Koç’un ilham veren hikâyesi, 1926 yılında, Cumhuriyet’in kuruluşunun üçüncü yılında ve Türkiye’nin en zor şartlarında, babasından devraldığı bakkal dükkânının Ankara Ticaret Odası’na kaydıyla başladı. Cesur adımlar, başarılı girişimler ve ilklerle şekillenen bu yolculuk, bir asırda nesiller boyunca büyüyerek Türkiye’nin hikâyesiyle iç içe geçti. İlk anonim şirketin kurulması, ilk endüstriyel girişim, ilk uluslararası ortaklık ve ilk halka arz gibi ülkemiz için pek çok kilometre taşına imza atan Vehbi Koç, farklı bakış açısıyla “yapılamaz” denilenleri hayata geçirdi.

Her zaman ideallerinin peşinden giden, bu ideallere sıkı sıkıya bağlı ve vazgeçmeyen bir kişiliğe sahip olan Vehbi Koç, yatırımlarıyla ülke ekonomisini kalkındırmanın yanı sıra toplumsal sorumluluğu da iş anlayışının ayrılmaz bir parçası olarak gördü. O'nun cesareti, gelecek kuşaklar için yol gösterici bir mirasa dönüştü. Fikirleri ve bizlere bıraktığı değerlerin rehberliğinde, Vehbi Koç’u imza attığı ilklerle ülkemize ve topluma kazandırdıklarını bir kez daha hatırlayarak saygı, sevgi ve minnetle anıyoruz.

------------------

1928
İlk yabancı temsilcilikler

Cumhuriyetin ilk yıllarında başlayan sanayi ve imar hamleleri ile birlikte Vehbi Koç, geniş ufku ve vizyonu ile yabancı firmalarla temaslar kurarak Türkiye temsilcilikleri aldı. Koçzade Ahmet Vehbi firması, ülkemizin o dönemdeki dış ticaret ilişkilerini geliştirerek başlıca Avrupa ve Amerika şirketlerinin Türkiye distribütörü oldu. Vehbi Koç, 1928 yılında Ford ile ilk acentelik anlaşmasını yaptı. Bu anlaşma ile Ankara, Çankırı ve Polatlı’da satış bayiliği aldı. Bu acentelik daha sonra genişleyen ve gelişen otomotiv işlerinin başlangıcı oldu. Vehbi Koç aynı yıl Standard Oil (Mobil) Ankara temsilciğini de aldı.

1932
İlk büyük taahhüt işi

Vehbi Koç, ilk büyük taahhüt işi olan Ankara Numune Hastanesi inşaatı ihalesini aldı.

1938
Çalışanlarını kâra ortak eden ilk Türk anonim şirketi

Vehbi Koç şahıs firmalarının uzun ömürlü olmadığını gördü ve Koç Ticaret Anonim Şirketi'ni kurdu. Bu şirket zamanla Koç Topluluğu'nu meydana getiren girişimlerin temeli ve gelişme merkezi oldu. Şirketlerin bir özelliği de Koç Topluluğu'nun ana ilkelerinden yönetici ve çalışanların yönetime ortak olmaları hususunun ilk kez bu kuruluşta uygulamaya konulmasıydı.

1944
İlk otomobil satış şirketi

1938 yılında Koç Ticaret A.Ş. kurulurken, otomobil mağazası “Otomobil ve Zirai Aletler Şubesi” adı altında Koç Ticaret bünyesinde yeniden yapılandırılmıştı. 1944 yılında ise ilk otomobil satış şirketi olan Motör Ltd. Şti. faaliyete geçti.

1945
Yurt dışında ilk girişim

Yurt dışında ilk girişim olan Ram Commercial Corporation şirketi ABD’de faaliyete geçti.

1947
İlk troleybüs şebekesi

Vehbi Koç’un kendi sermayesi ile giriştiği ilk sanayi teşebbüsü Ankara Oksijen Şirketi 1947 yılında kuruldu. Aynı yıl, Türkiye’nin ilk troleybüs şebekesi, Koç Ticaret Teknik Şubesi aracılığıyla hizmete açıldı.

1948-1949
İlk yabancı ortaklık ve sanayide ilk yatırım

Cumhuriyet'ten önce ve Cumhuriyet'in ilk yıllarında ülkenin ihtiyacı olan malların dışarıdan geldiğini yaşayarak gören Vehbi Koç, sanayi üretimine dönük yatırımlara girişti. General Electric ile ampul, U.S. Rubber ile lastik fabrikası kurmak için görüşmeler yapmak üzere ABD'ye gittikten iki sene sonra, 1948 yılında, Türk imalat sanayinin ilk Türk-Amerikan ortaklığı ile General Elektrik T.A.O kuruldu. Bu yatırım, yeni ortaklıkların yolunu açtı.

Vehbi Koç diğer çok uluslu şirketlerle de üretim izni anlaşmaları imzalamaya, ortak yatırımlar yapmaya başladı. Amerikan Oliver firmasının acenteliğini yapan Vehbi Koç, Oliver markalı ilk traktörleri 1949 yılında Türkiye’ye getirdi.

1951-1956
Yerli üretimde imza atılan ilkler

Türkiye’de yerli imalatın hızla geliştiği 1950’li yıllarda Vehbi Koç liderliğinde Koç Topluluğu üretim şirketleri yatırımlarına başladı ve ürünlerin dağıtımını sağlamak için ülkenin birçok bölgesinde ticaret şirketleri kurdu. Bu dönemde Türkiye’de üretimde birçok “ilk” gerçekleştirildi. 1951 yılında ilk yerli ampül, Türk General Elektrik tarafından üretildi ve Koç Ticaret Beyoğlu Şubesi tarafından piyasaya sunuldu. Şubenin Ampul Satış Servisi’nin kurulmasıyla Türkiye’de ilk defa genel bayilik sistemine başlandı. Türk özel sektörünün kendi satış teşkilatı ile yaptığı ilk bayi toplantısı Koç Ticaret Otomobil ve Zirai Aletler Şubesi tarafından 14 bayinin katılımıyla gerçekleştirildi. 1955 yılında TürkTraktör ilk traktör üretimini yaptı. 1955 yılının bir diğer önemli özelliği ise Erelçelik A.Ş.’nin (Arçelik) İstanbul Sütlüce'de kurulması oldu. 1956 yılında ise ilk özel kibrit fabrikası Türkay işletmeye açıldı.

1959-1961
Yerli otomotiv sanayiinin kuruluşunda ilk adımlar

Uzun yıllar Ford araçlarının distribütörü olan Vehbi Koç, savaş sonrası yıllarının, yerli otomotiv sanayisinin kurulması için en uygun zaman olduğuna inanıyordu. 1959 yılında ilk Türk kamyonu ve ilk Türk otomobilini üretecek olan Otosan Otomotiv Sanayi A.Ş. kuruldu. Otosan Fabrikası, 14 Haziran 1960 günü banttan indirilen kırmızı bir F-600 Ford otomobil ile işletmeye açıldı. 1961 yılında, Amerika'dan ithal edilen parçalarla Türkiye’de otomobil montajı konusunda Ford ile anlaşma imzalandı ve ilk otomobil montajı Ford Consul ile gerçekleştirildi.

Çalışanlarına hisse veren ilk şirket

1961’de kurulan Aygaz, bir yıl sonra LPG dolum ve dağıtımına başladı ve çalışanlarına hisse veren ilk şirket oldu.

İlk çamaşır makinesi ve buzdolabı üretimi

Türk beyaz eşya sektörüne ilk adımı atan Arçelik 1959’da ilk çamaşır makinesini, 1960 yılında ise ilk buzdolabını üretti.

1963
Türkiye'nin ilk holdingi

Vehbi Koç, 1963 yılında Türkiye'nin ilk holdingi olan Koç Holding'i kurdu. Küçük bir aile işletmesinden, gerçek bir şirketler topluluğuna ulaşıldı; bu sayede Türkiye dünya standartlarında yeni bir şirket modeli kazandı. Önemli kararları hep değişik yerlerde ve ortamlarda alan Vehbi Koç, Koç Holding'in kurulmasının kararını üst yöneticilerle toplantı yaptığı Yalova Termal Oteli'nde almıştı. 20 Kasım 1963 günü son şeklini alan Koç Holding Esas Mukavelesi Beyoğlu 1. Noter'inin huzuru ile Divan Oteli'nde kurucular tarafından imzalandı.

Türkiye’de kendi sektöründe ilk görsel reklamı yapan kuruluş

Şirket sermayesinin %10’unu işçiler dahil bütün personele hisse olarak veren Aygaz, mutfak dekorlu iki adet kamyonetin değişik yerlerde dolaşarak konu mankeni ile birlikte Aygaz ev tüpü ve 2,5 gözlü ocak tanıtımıyla tüm dağıtım vasıtalarına müzikli uyarı sistemi takarak Türkiye’de kendi sektöründe ilk görsel reklamı yapan kuruluş oldu.

Muhasebe ve mali sistemde reform

Vehbi Koç'un yönetici seçme ve yönetme başarısı, Koç Topluluğu'nun muhasebe ve mali sistemde Türkiye'de ilk defa kendi bünyesinde uyguladığı reformlarda ortaya çıktı. Seçkin yöneticilerden oluşan Koç Mali Grubu, 1963 yılında standart muhasebe düzenini uygulamaya başladı. Tip bilanço formlarını ilk yapan kuruluş olan Koç Topluluğu, genel mali raporlar, bağlı değerler kavramını ortaya atarak öncü oldu.

İlk station wagon, ilk şehirler arası otobüs

Türkiye’nin ilk station wagon’u “Taunus 17 M” Otosan tarafından üretildi. 1963 yılında kurulan Otokar, Türkiye’nin ilk şehirler arası otobüsünü Magirus Deutz lisansıyla üretmeye başladı.

1964-1968
Otomotiv sektöründe ardı ardına gerçekleşen ilkler

60’larda Türkiye için en önemli kilometre taşlarından biri, otomotiv sanayisinde yaşandı. Otosan fabrikasının açılışı bu alandaki kıymetli bir adımdı. 1964 yılına gelindiğinde TürkTraktör, Fiat lisansıyla ilk yerli traktör üretimine başladı. Aynı yıl Türk yapımı ilk otomobil lastiği Uniroyal yollara çıktı. 1966'da seri üretimine başlanan ilk Türk otomobili Anadol ile Türkiye’de otomobil sanayinin temelini atan kuruluş Otosan oldu. Anadol’n ismini belirlemek üzere Türkiye genelinde anket düzenlendi. Anadol üretimi ile birlikte Türkiye’de ilk fiberglas teknolojisi kullanılmaya başlandı. Anadol, 26 bin 800 Lira'dan satışa sunuldu. 1968’de Tofaş Türk A.Ş. Otomobil Fabrikası kuruldu. Üç yıl sonra, ilk çelik gövdeli Türk binek otomobili olan Murat 124 banttan çıktı. Otoyol ise ilk Bussing otobüsün üretimini gerçekleştirdi.

Farklı sektörlerde öncü girişimler

Koç Topluluğu bu adımları atarken farklı sektörlerde de büyüdü. 1964 yılında Alman Siemens firmasıyla ortak Türk Siemens Kablo ve Sanayi A.Ş. kuruldu. Türkiye’nin ilk kablo fabrikasının temeli Mudanya’da atıldı. 1965 yılında elektrik motoru ve kompresör üreticisi Türk General Elektrik Endüstrisi A.Ş., cam elyafı ile yalıtımda öncü olan İzocam ve turizm şirketi Setur Servis Turistik A.Ş. kuruldu. Türkiye’nin ilk gümrükten muaf mağazası Setur tarafından açıldı. 1967 yılında ihracata dönük tarımsal endüstrinin kurulmasına öncülük eden Tat Konserve kuruldu. Aynı yıl ilk yerli motor Türk General Elektrik Endüstrisi tarafından üretildi. 1968 yılında ise Beko ilk siyah-beyaz televizyonu Thomson-Houston lisansı ile üretti.

1969
Türkiye'nin ilk özel vakfı

Türkiye'deki geçmişi eskilere dayanan ancak unutulmaya yüz tutmuş vakıf geleneğini canlandırmak amacıyla kurulan ve Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk özel vakfı olan Vehbi Koç Vakfı, 17 Ocak 1969'da Vehbi Koç tarafından hayata geçirildi.

1970
İlk dış ticaret şirketi

Vehbi Koç'un Türk ekonomisindeki köklü değişikliklerle ihracatın giderek önem kazanacağını çok önceden sezinlemesiyle, 1970 yılında merkezi ihracat organizasyonu konusunda Türkiye’de ilk dış ticaret şirketi olan Ram Dış Ticaret Şirketi kuruldu.

1973-1974
Halka açık ilk şirket

Halka açılmanın ilk önemli uygulaması olan Koç Yatırım ve Sanayi Mamulleri Pazarlama A.Ş. kurularak hisselerinin bir bölümü halka satıldı.

İlk Türk spor otomobili, ilk oto kiralama şirketi

Otosan, 1973 yılında ilk Türk spor otomobil Anadol STC.16’nın seri imalatına başladı. 1974 yılında Türkiye’de ilk oto kiralama şirketi AVIS Setur kuruldu.

1975-1979
İlk otomatik çamaşır makinesi

Türkiye’nin ilk otomatik çamaşır makinesi 1975 yılında Arçelik tarafından üretildi.

İlk Ar-Ge merkezi

Aynı yıl Türkiye’de ilk özel sektör Araştırma Geliştirme Merkezi Koç Holding bünyesinde kuruldu.

İlk traktör ihracatı

Türkiye’de ilk traktör ihracatı 1979 yılında TürkTraktör tarafından 200 adet aracın Pakistan’a gönderilmesi ile gerçekleşti.

Antalya’nın ilk beş yıldızlı oteli

Antalya’nın ilk beş yıldızlı oteli olma özelliğini taşıyan Talya Oteli hizmete girdi.

1980
İlk vakumda gaz alma ünitesi, ilk yerli ergometrik kondisyon aleti

Türkiye’nin ilk vakumda gaz alma ünitesi Asil Çelik’te devreye girdi. Şirket Orta Avrupa ülkelerine ihracata başladı. 1975 yılında bisiklet ve belediye hizmet vasıtaları üretmek üzere kurulan Bebimot, ilk yerli ergometrik kondisyon aletinin üretimini gerçekleştirdi.

İlk pasta mamulleri ve çikolata fabrikası

Divan Sütlüce, Türkiye’de ilk defa pasta mamulleri ve çikolata yapan fabrika olarak işletmeye açıldı.

İlk özel müze

Türkiye’nin ilk özel müzesi “Sadberk Hanım Müzesi”, dönemin Kültür Bakanı Cihat Baban’ın da katıldığı törenle 1980’de kapılarını ziyaretçilerine açtı. Duygu dolu bir atmosferde gerçekleşen açılış, hem Türkiye’de özel müzeciliğin ilk örneği olması hem de bir aile tarafından kurulması nedeniyle özel bir yere sahipti.

1982-1984
İşyerinde eğitim veren ilk merkez

"Ürün ve hizmetlerimizin kalitesi çalışanlarımızın kalitesiyle başlar" ilkesini benimseyen Vehbi Koç, 1982 yılında, Türkiye'nin iş yerinde eğitim veren ilk merkezi Koç Holding Eğitim ve Geliştirme Merkezi'nin (KOGEM) kurulmasına öncülük etti. 1984 yılında, özel sektörde ilk kez çevre mühendisliği bölümü Koç Topluluğu bünyesinde kuruldu.

Dizel motor, zırhlı araç, katalitik soba ve gümüş ihracatında ilkler

1982 yılında, seri üretime başlayan Otosan İnönü fabrikası Türkiye’de dizel motorları üreten ilk kuruluş oldu. Bir yıl sonra Otokar bankalara para ve kıymetli evrak taşımaya elverişli, tüfek mermilerine dayanıklı ilk yerli zırhlı aracı üretti. 1984 yılında ise Türkiye’de ilk gümüş ihracatı Demir Export tarafından gerçekleştirildi. Aynı yıl,
Türkiye’de ilk katalitik soba üretimi Gazal tarafından gerçekleştirildi.

------------------

Vehbi Koç, 58 yıllık çalışma hayatını 1984 yılında noktalarken “Allah’tan bütün dileğim, kurduğum bu müessesenin devamlılığının sağlanması, memlekete faydalı bir kuruluş olarak birçok insana iş imkânı yaratması, bizden sonra geleceklere örnek olmasıdır” sözleriyle, Yönetim Kurulu Başkanlığı görevini Rahmi M. Koç’a devretti. O’nun cesaretle attığı o ilk adımlar, Koç Topluluğu’nda nesilden nesle aktarılan bir yönetim anlayışına, kalıcı bir kurumsal kültüre dönüştü. Cumhuriyetimizin ilk yıllarında kurulmuş küçük bir işletmeden dünya çapında bir Topluluğa dönüşen asırlık hikâyenin temelinde O’nun ileri görüşlülüğü, çalışkanlığı ve azmi yer alıyor. Miras bıraktığı değerlerle bizlere rehberlik etmeyi sürdüren, engin tecrübelerle dolu hayat hikâyesi ile ilham veren Vehbi Koç'u bir kez daha saygı, sevgi ve minnetle anıyoruz.